Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog publiceerde Hergé zijn verhalen in de Brusselse krant 'Le Vingtième Siècle'. De verhalen werden daarna als album uitgebracht door Casterman. Het gaat hierbij om zwart-wit albums van zo'n 100 tot 130 bladzijden: heel wat anders dan de kleurenalbums die we nu kennen. Door het uitbreken van de oorlog moest Hergé zijn verhaal onderbreken en hij vluchtte voor een korte tijd naar Zuid - Frankrijk.

De Tweede Wereldoorlog is een periode met twee kanten voor Hergé. Enerzijds biedt het hem een uitgelezen mogelijkheid om Kuifje bekend te maken buiten Brussel. Hij kan namelijk gaan publiceren in de grote Belgische krant 'Le Soir', die een veel groter verspreidingsgebied heeft. Ook Casterman ruikt een kans voor goede zaken: door de oorlog zijn de Amerikaanse strips in Europa verdwenen, waardoor Hergé ineens één van de weinige stripauteurs is. Casterman dringt er bij Hergé op aan om de albums in kleur uit te brengen; om twee redenen. De eerste reden is de papierschaarste: de albums moeten dunner (minder pagina's) en kleur is hiervoor een mooie compensatie. De tweede reden is dat Casterman de Kuifje-serie concurrerender wil maken voor na de oorlog, als alle buitenlandse concurrentie weer op de Belgische en Franse markt zal verschijnen. Hergé stribbelt eerst nog wat tegen, maar gaat uiteindelijk overstag: 'De geheimzinnige ster' wordt het eerste album in het formaat dat we nu kennen: 62 pagina's in kleur. Tijdens de oorlog begint Hergé met het omwerken van alle eerder verschenen zwart-wit albums naar dit nieuwe formaat.

Tot zo ver de zakelijke kant. Ook artistiek beleeft Hergé in de oorlogsjaren een hoogtepunt. Door de censuur van de Duitse bezetter ziet hij zich gedwongen afstand te nemen van de actuele politiek en maakt hij enkele pure avonturenverhalen. Hij introduceert nieuwe figuren die de serie voorgoed veranderen: allereerst kapitein Haddock en daarna professor Zonnebloem. Maar ook het kasteel van Molensloot met de bediende Nestor doet zijn intrede.

De grote keerzijde van de oorlog voor Hergé volgt voor hem bij de bevrijding van Brussel in 1944. Hergé heeft namelijk gewerkt voor de door de Duitsers gecontroleerde 'Le Soir', hetgeen voor hem een publicatieverbod inhoudt na de oorlog. Hergé brengt zelfs een nacht in de gevangenis door, maar wordt tijdens het proces tegen collaborerende journalisten niet gedagvaard.

Raymond Leblanc is uitgever en verzetsheld en hij is de man die Hergé te hulp komt. Leblanc ziet een markt voor stripbladen en wil Kuifje hebben voor een nieuw stripblad. Door zijn tussenkomst krijgt Hergé een bewijs van burgerschap, waardoor hij weer kan publiceren en in september 1946 verschijnt het eerste nummer van het weekblad Kuifje.

Hergé mag dan weer publiceren, maar de oorlog laat zijn sporen lang na. Ook privé beleeft hij moeilijke jaren: meerder malen worden verhalen in het weekblad Kuifje onderbroken omdat Hergé 'verdwijnt' (nu weten we dat hij periodes doorbracht in Zwitserland).

Zoals gezegd worden de avonturen van Kuifje en de Zonnetempel juist gemaakt in de turbulente periode rond het einde van de Tweede Wereldoorlog. Hieronder op een rijtje de 'chronologie':

De strips in 'Le Soir' zijn kleine zwart-wit strookjes (later verschijnen deze in kleur in het Franse Coeurs Vaillants) Voor de publicatie in het weekblad Kuifje wordt een vreemd formaat gekozen waarbij de strips doorlopen over de twee middenpagina's. Voor de publicatie in albums worden de verhalen helemaal herzien: scènes worden geschrapt of uitgebreid, tekeningen worden aangepast: een helse klus voor Hergé en zijn assistent Edgar Pierre Jacobs.

Hieronder bijvoorbeeld een vervallen scène uit. We laten de strip zien zoals deze gepubliceerd is in Coeurs Vaillants. Het is een vrij grappige scène waarbij de helderziende Yamilah vertelt dat in Haddock borstzak een aantal reserve-monocles zit. In een eveneens geschrapte scène die hieraan voorafgaat heeft Haddock uitgebreid een andere schouwburgbezoeker uitgelachen, wat de reactie in de zaal des te vernederender maakt voor Haddock.

Op het volgende voorbeeld zien we dat het aanpassen van de tekeningen voor publicatie in album vaak heel wat werk inhield. De eenvoudige tekening van een deel van het podium wordt in het album een uitgebreid beeld van het theater. Overigens, op het tweede balkonnetje links herkennen we Edgar Pierre Jacobs (in het rode jasje en met strik - zie het album 'De 7 kristallen bollen').

Ik wil er hier op wijzen dat 'Les amis d'Hergé' in hun tijdschrift alle strookjes uit 'Le Soir' en 'Coeurs Vaillants' hebben gepubliceerd. Verder gaat Philippe Goddin in deel 5 van zijn 'Chronologie d'une oeuvre' uitgebreid in op de ontstaansgeschiedenis van 'De 7 kristallen bollen' en 'De Zonnetempel'. Zo weten we nu dat Hergé de krantenstrookjes in een schriftje plakte en dan aan het herschikken begon. Het schriftje met - toevallig - de bovenstaande scène met de reserve-monocles staat in het boek afgebeeld (we zien het rode potlood van Hergé die een vraagteken bij de scène heeft gezet; kennelijk is de scène een twijfelpunt geweest). Ten tijde van mijn lezing in Leiden was dit deel 5 helaas nog niet verschenen. Ten slotte heeft Casterman een editie uitgegeven met de publicaties van 'De Zonnetempel' zoals die verscheen in het weekblad Kuifje. Alle genoemde publicaties zijn alleen beschikbaar in het Frans, maar het vergelijken van de verschillende plaatjes op zich is al fascinerend!